از چند سال پیش که موضوع شکل گیری مناطق آزاد در کشور  مطرح شد ،هدف  بوجود آوردن مناطقی  جدا از سیستم دولتی موجود درسرزمین اصلی بود.مناطقی با قوانین و مقررات ویژه که بتوانند امور خود را فارغ ازبروکراسی های موجود و مرسوم  در سرزمین اصلی پیش ببرند و به توسعه و پیشرفت کشور کمک کنند و مسلما این گونه مناطق با این ویژگی ها نیازمند مدیرانی است که فارغ از تفکرات مدیریتی موجود  و مرسوم در کشور با نگاهی نو ، متفاوت و تحول آفرین  ، از جسارت و شهامت  لازم برای تصمیمات خلاقانه و  پذیرش هزینه های دستورات و تصمیمات خود برخوردار باشند و باصطلاح جهادی و انقلابی کارها را به پیش ببرند. شاید به همین دلیل بود که مناطق آزاد اولیه ای که در کشور شکل گرفتند به یک باره با جهشی قابل توجه مواجه شدند و پیشرفت های ارزشمندی در زمینه های مختلف امور جاری و امور زیر ساختی داشتند، بطوریکه اثرات ارزشمند این اقدامات هنوز در بسیاری  از مناطق آزاد فعال مشهود هست. این نوع  نگرش به جایگاه مناطق آزاد متاسفانه در سال های بعد  بتدریج تغییر کرد و خود مناطق آزاد در حالی که قرار بود برای کشورو سرزمین اصلی الگو سازی کنند و نمونه های موفق را جهت اجرا تقدیم سرزمین اصلی نمایند،  درسال های بعد خود  تحت تاثیر شیوه کار و نحوه مدیریت ها درسرزمین اصلی قرار گرفتند  و با افزایش این مناطق در نقاط مختلف کشورنیز جایگاه و میزان تاثیرگذاری  آنها بشدت کاهش یافت و در واقع ماموریت اصلی این مناطق  که «الگوسازی» شیوه های مختلف  اجرایی برای ارائه به داخل کشورو سرزمین  اصلی بود به فراموشی سپرده شد. بطوری که امروزه شاهد هستیم بسیاری از شیوه ها و روش های مدیریتی ، اجرایی و سیاست گذاری و...  در این مناطق همان است که در سرزمین اصلی انجام می شودو تفاوتی در آن ها دیده نمیشود.ازجمله  این موضوع توجه  به عملکرد برخی مدیران مناطق  آزاد است. برخی از مدیران به جهت اینکه از  وزارت خانه ها و دستگاه های  مختلف اجرایی کشور  به مسئولیت در مناطق آزاد گمارده می شوند ، بیش ازاینکه دراندیشه انجام اقدامات تحول گرایانه و منطبق با منافع و سیاست های  مورد نیاز مناطق آزاد باشند ،  در تلاش  برای پیاده سازی روش ها وسیاست های وزارت متبوع خود در مناطق  آزاد هستند . گو اینکه  از وزارت  خانه و دستگاهای اجرایی مربوطه در کشور در مناطق آزاد  مامور به خدمت شده اند تا نماینده وحافظ منافع  آنها دراین  مناطق باشند . در صورتی که فلسفه اولیه شکل گیری  مناطق آزاد اصولا چنین چیزی نبوده و پیشرفت و  رشد مناطق آزاد هم لازمه اش متفاوت عمل کردن نسبت  به دستگاهای اجرایی سرزمین اصلی است. اگر هم مناطق آزاد رو به استفاده از تجربیات دیگر مدیران کشور می آورند برای بهره گیری از تجربیات آنان در جهت  اهداف مناطق آزاد است  نه پیاده سازی اصول و قواعد آن سازمان ها در مناطق آزاد !

مشکل دیگری که متاسفانه  در اثر حضور این طیف از  مدیران در مناطق آزاد بوجود می آید این است که این افراد خود را مامورموقت  به مناطق آزاد می دانند  و تعهدات خود را به وزارت و دستگاه مبدا بر اجرای سیاست های مناطق آزاد ارجح می دانند واین موضوع موجب می شود روند کار در حوزه  های مربوطه در مناطق آزاد در حد  یک شهرستان از سرزمین اصلی جریان داشته باشد. در حالی که امکانات و شرایط  وظرفیت ها و قابلیت های موجود در مناطق آزاد چیزی فراتر از این اندیشه و دیدگاه را می طلبد  و اگر قرار بود امور مناطق آزاد همانند  روال شهرهای سرزمین اصلی کشور پیش برود چه لزومی به ایجاد چنین مناطقی با این همه هیاهو و حاشیه ها بود.مناطق آزاد برای بالندگی و شکوفایی نیازمند اقداماتی انقلابی و جهادی و البته با تدبیرو اندیشه و تفکراست و مدیرانی  می خواهد که بتوانند این مسئولیت را بر دوش بکشند و البته هزینه آن راهم به جان بخرند. در این صورت هست که این مناطق می توانند با پشتوانه اختیارات ، قدرت و قابلیت هایی که قانون در اختیار آنها قرار داده است گام هایی بلند را در حوزه های مختلف در جهت کمک به رشد و توسعه کشور بردارند.

همواره در بررسی و ارزیابی عملکرد ها  و محاسبه میزان پیشرفت مجموعه های مختلف ، از نیروی انسانی بعنوان اصلی ترین مولفه تاثیرگذار یاد می شود.نقشی  که علی رغم پیشرفت های مختلف تکنولوژی  و ابزار و امکاناتی که در اختیار مجموعه ها قراردارد نمی توان آن را نادیده گرفت و می تواند اصلی ترین و پایه و اساس پیشرفت یا ناکامی  یک مجموعه باشد.دانش- تجربه – تعهد- انگیزه ، دلسوزی و...ویژگی هایی هستند که وزن کیفی نیروی انسانی را درمیزان  تاثیرگذاری  آن  در رشد و توسعه مجموعه ها مشخص می کند و مقدار  و میزان ایفا نقش و  تاثیرگذاری هر فرد  دراین روند را می توان با این مولفه ها  البته به نسبت جایگاه و موقعیت  تشکیلاتی  که در اختیار دارد سنجید. و مسلم است در این میان مدیران و نفرات ارشد یک مجموعه که علاوه بر امور  جاری  ، در  سیاست گزاری ها و تعیین برنامه های راهبردی یک مجموعه نقش اصلی  را بر عهده دارند ، موثرترین نفرات در این جریان هستند  و ویژگی های بارز آنان می تواند سرعت  پیشرفت یک مجموعه را تند ،کند و یا احیانا مختل نماید.

  از چند سال پیش که موضوع شکل گیری مناطق آزاد در کشور  مطرح شد ،هدف  بوجود آوردن مناطقی  جدا از سیستم دولتی موجود درسرزمین اصلی بود.مناطقی با قوانین و مقررات ویژه که بتوانند امور خود را فارغ ازبروکراسی های موجود و مرسوم  در سرزمین اصلی پیش ببرند و به توسعه و پیشرفت کشور کمک کنند و مسلما این گونه مناطق با این ویژگی ها نیازمند مدیرانی است که فارغ از تفکرات مدیریتی موجود  و مرسوم در کشور با نگاهی نو ، متفاوت و تحول آفرین  ، از جسارت و شهامت  لازم برای تصمیمات خلاقانه و  پذیرش هزینه های دستورات و تصمیمات خود برخوردار باشند و باصطلاح جهادی و انقلابی کارها را به پیش ببرند. شاید به همین دلیل بود که مناطق آزاد اولیه ای که در کشور شکل گرفتند به یک باره با جهشی قابل توجه مواجه شدند و پیشرفت های ارزشمندی در زمینه های مختلف امور جاری و امور زیر ساختی داشتند، بطوریکه اثرات ارزشمند این اقدامات هنوز در بسیاری  از مناطق آزاد فعال مشهود هست. این نوع  نگرش به جایگاه مناطق آزاد متاسفانه در سال های بعد  بتدریج تغییر کرد و خود مناطق آزاد در حالی که قرار بود برای کشورو سرزمین اصلی الگو سازی کنند و نمونه های موفق را جهت اجرا تقدیم سرزمین اصلی نمایند،  درسال های بعد خود  تحت تاثیر شیوه کار و نحوه مدیریت ها درسرزمین اصلی قرار گرفتند  و با افزایش این مناطق در نقاط مختلف کشورنیز جایگاه و میزان تاثیرگذاری  آنها بشدت کاهش یافت و در واقع ماموریت اصلی این مناطق  که «الگوسازی» شیوه های مختلف  اجرایی برای ارائه به داخل کشورو سرزمین  اصلی بود به فراموشی سپرده شد. بطوری که امروزه شاهد هستیم بسیاری از شیوه ها و روش های مدیریتی ، اجرایی و سیاست گذاری و...  در این مناطق همان است که در سرزمین اصلی انجام می شودو تفاوتی در آن ها دیده نمیشود.ازجمله  این موضوع توجه  به عملکرد برخی مدیران مناطق  آزاد است. برخی از مدیران به جهت اینکه از  وزارت خانه ها و دستگاه های  مختلف اجرایی کشور  به مسئولیت در مناطق آزاد گمارده می شوند ، بیش ازاینکه دراندیشه انجام اقدامات تحول گرایانه و منطبق با منافع و سیاست های  مورد نیاز مناطق آزاد باشند ،  در تلاش  برای پیاده سازی روش ها وسیاست های وزارت متبوع خود در مناطق  آزاد هستند . گو اینکه  از وزارت  خانه و دستگاهای اجرایی مربوطه در کشور در مناطق آزاد  مامور به خدمت شده اند تا نماینده وحافظ منافع  آنها دراین  مناطق باشند . در صورتی که فلسفه اولیه شکل گیری  مناطق آزاد اصولا چنین چیزی نبوده و پیشرفت و  رشد مناطق آزاد هم لازمه اش متفاوت عمل کردن نسبت  به دستگاهای اجرایی سرزمین اصلی است. اگر هم مناطق آزاد رو به استفاده از تجربیات دیگر مدیران کشور می آورند برای بهره گیری از تجربیات آنان در جهت  اهداف مناطق آزاد است  نه پیاده سازی اصول و قواعد آن سازمان ها در مناطق آزاد !

مشکل دیگری که متاسفانه  در اثر حضور این طیف از  مدیران در مناطق آزاد بوجود می آید این است که این افراد خود را مامورموقت  به مناطق آزاد می دانند  و تعهدات خود را به وزارت و دستگاه مبدا بر اجرای سیاست های مناطق آزاد ارجح می دانند واین موضوع موجب می شود روند کار در حوزه  های مربوطه در مناطق آزاد در حد  یک شهرستان از سرزمین اصلی جریان داشته باشد. در حالی که امکانات و شرایط  وظرفیت ها و قابلیت های موجود در مناطق آزاد چیزی فراتر از این اندیشه و دیدگاه را می طلبد  و اگر قرار بود امور مناطق آزاد همانند  روال شهرهای سرزمین اصلی کشور پیش برود چه لزومی به ایجاد چنین مناطقی با این همه هیاهو و حاشیه ها بود.مناطق آزاد برای بالندگی و شکوفایی نیازمند اقداماتی انقلابی و جهادی و البته با تدبیرو اندیشه و تفکراست و مدیرانی  می خواهد که بتوانند این مسئولیت را بر دوش بکشند و البته هزینه آن راهم به جان بخرند. در این صورت هست که این مناطق می توانند با پشتوانه اختیارات ، قدرت و قابلیت هایی که قانون در اختیار آنها قرار داده است گام هایی بلند را در حوزه های مختلف در جهت کمک به رشد و توسعه کشور بردارند.

ابراهیم ارزانی