واژه ی گردش و سیر و سیاحت در ادبیات ایرانیان از واژه های بسیار عمیق و پر تکرار محسوب می شوند. از منظر تاریخ فرهنگی ایران؛ گردشگری قبل از هر عنوان دیگری یک پدیده فرهنگی و انسانی است که برای اثبات این مطلب در قالب چند نکته به آن اشاره می کنیم:

نکته اول وجه انسانی و علمی سیر و سیاحت بصورت بسیار عمیق و برجسته در زندگی و آثار علمی و ادبی اندیشمندان و شاعران حکیم ایران، مانند ابوریحان بیرونی ، سعدی، ناصرخسرو قبادیانی ، خاقانی، ابوالحسن خرقانی و امثال ایشان مطرح شده است، شاید بتوان ابوریحان بیرونی را اولین و یا دست کم از اولین دانشمندانی دانست که گردشگری را با انگیزه هایی علمی و مردم شناسانه تجربه کرده است و حاصل این تجربه را در کتاب التحقیق ما للهند(تحقیق درباره آنچه که در هند است که منظور فرهنگ و آداب و رسوم و جغرافیای مردم هند می باشد) به نگارش در آورده است. اکنون بعد از هزار سال از کاری که ابوریحان بیرونی انجام داده است پژوهشگران درباره جنبه مردم شناسانه گردشگری به تحقیق می پردازند. سفر نامه ناصرخسرو نیز مثال برجسته دیگری در همین زمینه می باشد.

وجه انسان شناسانه گردشگری در شعر معروف خاقانی به خوبی نمایان است :

هان ای دل عبرت بین از دیده عبر کن هان_ ایوان مدائن را آیینه عبرت دان که از منظر خاقانی گردشگری راهی برای تماشای تاریخ بشر است و درک ماهیت زمان و آنچه که زمان بی اعتباری آن را آشکارا جلوی دیدگان انسان های تیزبین به نمایش می گذارد که گردشگری می تواند زمینه مناسبی برای یادگیری و  درک عمیقی از عبرت باشد گویی انسان داستان زندگی خود را به نظاره می نشیند و با آن هم ذات پنداری می کند.

و همینطور در وجه اخلاقی و در تکریم گردشگر که شیخ ابوالحسن خرقانی با بیان" هر که در این سرا درآید نانش دهید و از ایمانش مپرسید چه آنکه به درگاه باری تعالی به جان ارزد،البته بر خوان ابوالحسن به نان ارزد"

نکته دوم تاکید فراوان شاعران ایرانی به وجه روان شناسانه گردشگری تا جایی است که اشعار ایشان در این زمینه بصورت روزمره ضرب المثل مردم این سرزمین می باشد مانند این شعر از سعدی شیرازی که : بسیار سفر باید تا پخته شود خامی _ صوفی نشود صافی تا در نکشد جامی.

چنانکه از نظر سعدی شناسان یکی از علل موفقیت سعدی شیرازی در نوشتن آثاری بزرگ مانند کتاب گلستان، سیر و سیاحت او و نظر در آداب و رسوم و فرهنگ ملل مختلف بوده است.

نکته سوم پیوند واژه سیر و سیاحت با اصطلاح سیر و سلوک شاید قوی ترین وجه گردشگری را در تاریخ فرهنگ ما رقم می زند. شاهکار ادبی جهانی ، منطق الطیر عطار نیشابوری، در قله این پیوند گردشگری با سیر و سلوک درونی انسان می درخشد و عطار در قالب رمزی، مرغانی که هفت شهر عشق را سفر می کنند تا به ملاقات سیمرغ افسانه ای برسند معنی بسیار عمیقتری از سیر و سیاحت و سفر را به نمایش می گذارد چنانکه بعدا مولوی درباره این اثر عطار چنین سروده است که:

هفت شهر عشق را عطار گشت.        ما هنوز اندر خم یک کوچه ایم. 

 بنابراین می توان گفت در فرهنگ ما دو نوع از سفر و گردشگری همیشه مطرح بوده است که مفاهیم هر کدام از این دو نوع سیر و سفر در دیگری راه پیدا کرده و در نهایت به یک ترکیب رسیده است ، سیر و سیاحت بیرونی که اکنون با عنوان جهانگردی و گردشگری نامیده می شود و سیر و سیاحت درونی که به عنوان سیر و سلوک معروف است دانشمندان و حکیمان و شاعران این سرزمین درباره ارزش هر دو گونه سفر و پیوند این دو با هم نوشته و سروده اند و از منظر فرهنگ این سرزمین به هیچ وجه این دو را نباید جدای از هم دید چرا که این انسان است که موضوع هر دو می باشد و همه ی چیزهای دیگر با او معنا و مفهوم می یابد.

بدون شک ما به عنوان فرهنگ ایرانی، برای  یک جهانگرد و گردشگر  که سیر و سفر را با تمامی مزایای مادی و معنوی اش دنبال می کند زمینه های تاریخی و فرهنگی بسیار غنی و عمیق در اختیار داریم که چند نمونه از آن را ذکر کردیم.

بی تردید هر ملتی دارای یک هویت جمعی است که به وقت شناساندن خود به دیگران از این هویت جمعی کمک می گیرد. این هویت جمعی در واقع شناسنامه یک ملت است و ملتی که شناسنامه نداشته باشد جایگاهی مهم نزد دیگر ملل ندارد این هویت جمعی همان چیزی است که حاصل حرکت تاریخی و رشد او در ابعاد مختلف مادی و معنوی است.

اگر یک ملت را به یک انسان تشبیه کنیم این هویت جمعی به مثابه حافظه اوست چنانکه روانشناسان معتقدند بین حافظه انسان و هویت او نسبت مستقیمی وجود دارد انسانی که حافظه نداشته باشد بدون شک آینده ای نیز ندارد چرا که او در زمان متوقف  می شود و ارتباط خود را با تجربه پیشین خود از دست می دهد.