هم مناطق آزاد و هم مناطق ویژه اقتصادی در یک چهارچوب نظری مشخص، بر اساس تئوری مناطق آزاد ایجاد شده‌ اند..

حجت الله عبدالملکی، مناطق آزاد و ویژه ی اقتصادی را حائز نقش بسیار مهمی در اقتصاد کشور جمهوری اسلامی ایران دانست و بیان کرد: بیش از یک سوم صادرات غیر نفتی کشور ایران از این مناطق انجام شده، حدود ۱۸ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۱ صادرات غیر نفتی این مناطق بوده یا در شاخصی دیگر یعنی ترانزیت که ایران با توجه به موقعیت ویژه جغرافیایی خود از برتری خوبی برخوردار است، بیش از ۸۰ درصد ترانزیت ایران توسط مناطق آزاد و ویژه اقتصادی انجام شده است.

دبیر شورای عالی مناطق آزاد تجاری_صنعتی مجموع تجارت در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران را حدود ۲۲ میلیارد دلار در سال عنوان کرد و اظهار داشت: تقریباً ۱۸ میلیارد دلار صادرات و ۴ میلیارد دلار واردات در این مناطق انجام می‌شود؛ تراز تجاری این مناطق حدود ۱۴ میلیارد دلار مثبت است.

یعنی این مناطق به صورت خالص یک ارز آوری جدی برای ایران دارند و تقریباً یک سوم صادرات و ارزآوری غیر نفتی جمهوری اسلامی ایران از این مناطق انجام می‌شود. قواعد تجارت و گمرکی در این مناطق با سرزمین اصلی متفاوت است که بر اساس مبنا و نظریه این مناطق کاملاً طبیعی است، واردات کالا و خدمات با قوانین سهل‌تری در این مناطق اتفاق می‌افتد همچنین صادرات.

یعنی این مناطق هم برای واردات و هم برای صادرات مناطق بسیار خوبی هستند.

وی یکی از ویژگی‌ های این مناطق این است که شرکت‌ های صد در صد خارجی در این مناطق قابل ثبت هستند یعنی شرکتی که صد در صد خارجی است، می‌تواند در این مناطق زمین خریداری کند، دفتر داشته باشد و کارخانه بسازد.